Dodatkowe zagadnienia
1. Definicje Osobowości (Dodatkowe ujęcia)
- Wg Nuttina: "Osobowość – konstrukcja naukowa na temat sposobu bycia i funkcjonowania organizmu psychologicznego, którym jest osoba ludzka".
- Wg Pervina: Podkreśla czasowy aspekt – osobowość zawiera wspomnienia przeszłości, reprezentacje teraźniejszości i wyobrażenia przyszłości.
2. Typy Osobowości a Zdrowie (Szczegółowa klasyfikacja)
Wykładowca wyróżnia specyficzne typy powiązane z ryzykiem chorób somatycznych:
| Typ Osobowości | Charakterystyka (Cechy) | Ryzyko zdrowotne / Predyspozycje |
|---|---|---|
| Typ A | Wysoka neurotyczność + Ekstrawersja. Presja czasu, rywalizacja, agresja, wrogość. | Nadciśnienie, choroby serca, choroba wrzodowa. |
| Typ B | Zrównoważenie, cierpliwość, ambiwersja. | "Zdrowi" – brak specyficznych obciążeń. |
| Typ C | Wysoka neurotyczność + Introwersja. Tłumienie emocji, bierność, bezradność, uległość. | Choroby nowotworowe, dystymia. |
3. Różnice w Ocenianiu Innych Ludzi (E vs I)
Istnieje różnica w mechanizmach poznawczych przy ocenianiu innych między ekstrawertykami a introwertykami:
- Ekstrawertycy: Oceniają bardziej szczegółowo, ale częściej skrajnie (np. "super" vs "beznadziejny"). Opierają się na bezpośrednich obserwacjach i emocjach.
- Introwertycy: Oceniają bardziej ogólnie, pośrednio i tolerancyjnie (analizują motywacje i niuanse). Wyjątek: siebie oceniają surowo i skrajnie.
4. Temperamentalny Czynnik Ryzyka (TCR) w teorii RTT
W teorii Strelaua wyróżnia się specyficzną konfigurację cech, która sprzyja zaburzeniom:
- Definicja: Cecha lub konfiguracja cech, która w interakcji z ekstremalnym środowiskiem zwiększa ryzyko patologii.
- Mechanizm powstawania: TCR występuje, gdy jednostka o Wysokiej Reaktywności Emocjonalnej (mała odporność):
- Trafi na silnie stymulujące środowisko.
- Lub wykazuje Wysoką Aktywność (sama podejmuje działania o dużej stymulacji).
- Skutek: Zwiększone ryzyko chorób psychosomatycznych i wypalenia zawodowego.
5. Cechy Psychopatii (Uzupełnienie listy)
Poza brakiem empatii i lęku, materiały wykładowcy wymieniają specyficzne cechy fizjologiczne i behawioralne:
- Podwyższony próg tolerancji na ból (często prowadzi do zachowań samoagresywnych).
- Potrzeba silnych bodźców stymulujących.
- Negatywizm (opór wobec namów).
- Instrumentalizm w kontaktach z ludźmi.
6. Statystyki dot. Twórczości i Zaburzeń (Przegląd Lauronen)
Konkretne dane z przeglądu literatury (Lauronen, 2004) dotyczące liczby publikacji łączących twórczość z zaburzeniami:
- Schizofrenia: 133 publikacje (najsilniejszy badany związek).
- Zaburzenia osobowości: 39.
- Zaburzenia emocjonalne: 34.
- Alkoholizm: 28.
7. Alkohol a Twórczość
Badania (Nancy Andreasen, 1987) obalają mit alkoholu jako "wspomagacza":
- Aż 30% pisarzy cierpiało na alkoholizm (vs 7% w grupie kontrolnej).
- Wnioski: Zwiększona konsumpcja alkoholu obniża wydajność artystyczną i negatywnie wpływa na zdolności twórcze.