Przejdź do treści

Klasyfikacja Rozumowań

W logice i metodologii wyróżniamy trzy podstawowe typy rozumowań, które różnią się:

  • Stopniem pewności względem słuszności rozumowań
  • Stopniem pewności względem ich prawdziwości
  • Kierunkiem inferencji (wnioskowania)

1. Rozumowanie dedukcyjne

Charakterystyka:

  • Wniosek wynika logicznie z przesłanek
  • Jeśli przesłanki są prawdziwe, to konkluzja musi być prawdziwa (przy zachowaniu poprawności formalnej)
  • Jest rozumowaniem niezawodnym
  • Nie poszerza treści wiedzy w sensie logicznym, lecz przenosi prawdziwość przesłanek na wniosek
  • Ma charakter eksplikatywny (wyjaśniający zawartość przesłanek)
  • Nie dostarcza zupełnie nowej wiedzy o faktach, które nie były zawarte w założeniach

Przykłady:

  • Dowody matematyczne
  • Klasyczne sylogizmy Arystotelesa
  • Wnioski logiczne typu modus ponens (np. "Jeśli pada, to jest mokro. Pada. Więc jest mokro.")

Znaczenie historyczne:

  • Arystoteles w "Analitykach" jako pierwszy sformułował zasady dedukcji
  • Uznał ją za podstawę nauki w wymiarach dedukcyjnych
  • Dedukcja jest kanonem poprawności logicznej (w języku potocznym "logiczne" często oznacza "dedukcyjnie poprawne")

2. Rozumowanie indukcyjne

Charakterystyka:

  • Nazywane również wnioskowaniem przez uogólnienie
  • Przebiega w kierunku przeciwnym do dedukcji - przechodzi od przypadków szczegółowych do twierdzenia ogólnego
  • Klasyczna indukcja numeracyjna (wymieniająca) polega na obserwacji pewnych przypadków i sformułowaniu hipotezy, że wszystkie przypadki danego rodzaju spełniają zaobserwowaną prawidłowość
  • Nie jest rozumowaniem niezawodnym - duża liczba potwierdzających przykładów nie gwarantuje prawdziwości ogólnienia
  • Tworzy nową wiedzę - wniosek ogólny wychodzi poza informacje zawarte w przesłankach
  • Pewnośćwniosku ma charakter hipotetyczny
  • Jest podstawą nauk empirycznych - pozwala formułować prawa przyrody

Przykład:

Obserwujemy wiele łabędzi, wszystkie są białe, więc wnioskujemy, że wszystkie łabędzie są białe. Jednak odkrycie czarnych łabędzi falsyfikuje to ogólnienie.

Kluczowe postaci:

  1. Francis Bacon - propagował metodę indukcyjną jako przeciwwagę do czysto dedukcyjnego rozumowania scholastyków

  2. Zalecał zbieranie danych i ich ogólnianie

  3. Jego podejście stało się zaczątkiem empirycznej metody naukowej

  4. David Hume - wskazał problem indukcji

  5. Stwierdził, że założenie, że przyszłość będzie podobna do przeszłości, nie da się dowieść anidoświadczalnie, ani dedukcyjnie

  6. Rudolf Carnap - prekursor badań nad logiką indukcji

  7. Próbował ująć "inductive logic" za pomocą rachunku prawdopodobieństwa

  8. Badał stopnie uzasadnienia indukcyjnego

  9. Karl Popper - argumentował, że indukcji nie da się w pełni uzasadnić

  10. Twierdził, że nauka działa metodą hipotetyczno-dedukcyjną:

    1. Postulujemy hipotezę
    2. Dedukcyjnie wyprowadzamy konsekwencje empiryczne
    3. Poddajemy je testom

3. Rozumowanie abdukcyjne

Charakterystyka:

  • Nazywane "wnioskowaniem do najlepszego wyjaśnienia"
  • Polega na poszukiwaniu hipotezy, która najlepiej wyjaśniałaby zaobserwowane fakty
  • Jest rozumowaniem amplikatywnym - pozwala wyjść poza posiadane przesłanki
  • Produkuje dodatkową wiedzę
  • Cechuje się niskim stopniem pewności

4. Porównanie typów rozumowań

Pod względem pewności i nowej wiedzy:

  • Dedukcja: zapewnia pewność, ale nie dostarcza nowej wiedzy (konserwatywna)
  • Indukcja i abdukcja: są rozumowaniami amplikatywnymi (poszerzają wiedzę), ale cechują się niższym stopniem pewności

Pod względem metodologicznym:

  • Dedukcja analizowana jest głównie w ramach logiki formalnej
  • Indukcja i abdukcja badane są w ramach logik nieformalnych, metodologii nauk i filozofii

Praktyczne zastosowanie:

W praktyce ludzkiego wnioskowania często łączymy te metody:

  1. Formułujemy hipotezy (abdukcja)
  2. Wyprowadzamy z nich przewidywania (dedukcja)
  3. Testujemy na przykładach (indukcja)

Znaczenie Dla Praktyki Naukowej I Kryminalogicznej

  • Znajomość typów rozumowań jest istotna w praktyce kryminalogicznej
  • Pozwala wykorzystywać różne metody w zależności od kontekstu
  • Zwiększa poziom pewności względem wystawianych wniosków
  • Logika jako dyscyplina dostarcza aparatu pojęciowego do analizy różnych trybów rozumowania
  • W praktyce naukowej i śledczej kluczowe jest umiejętne łączenie wszystkich trzech typów rozumowań

logika_w #sem02 #wyklad #logika