1. Charakterystyka nazw w logice

Nazwa (term) - wyrażenie oznaczające obiekty lub klasy obiektów.

• Logika tradycyjna (arystotelesowska) wypracowała precyzyjną analizę nazw
• Arystotelesowska definicja nazwy: "dźwięk znaczący na mocy umowy, którego żadna część nie jest znacząca samodzielnie"
• Nazwa znaczy tylko wtedy, gdy ma desygnat
• Znaczenie jest wyznaczone na mocy umowy społecznej

2. Rodzaje nazw

Klasyfikacja ze względu na liczbę desygnatów:

1. Nazwy jednostkowe (indywidualne)

2. Odnoszą się do dokładnie jednego obiektu (mają jeden desygnat)

3. Przykłady: imiona osób (Adam, Julia, Patrycja), "obecny prezydent Polski"

4. Nazwy ogólne

5. Odnoszą się do wielu obiektów (mają więcej niż jeden desygnat)

6. Mogą mieć potencjalnie nieskończenie wiele desygnatów

7. Przykłady: człowiek, kot, pies (jako gatunki)

8. Nazwy puste

9. Nie posiadają żadnego desygnatu (nie ma przedmiotu, który określają)

10. Przykład: "dzisiejszy król Polski"

11. Mogą mieć charakter temporalny - ich status może się zmieniać w czasie

12. Nazwy zbiorowe

13. Odnoszą się do grup traktowanych jako całość

14. Przykłady: Polacy, Niemcy, kibice, stado wilków
15. Należy odróżniać nazwy zbiorowe od jednostkowych nazw kolektywnych (np. Sejm, Lech Poznań)

Klasyfikacja ze względu na budowę:

1. Nazwy proste (jednowyrazowe)

2. Przykłady: imiona, nazwiska

3. Nazwy złożone (wielowyrazowe)

4. Przykład: "studenci kryminologii KNI2"

3. Aspekty znaczeniowe nazw

Każda nazwa posiada dwa kluczowe aspekty znaczenia:

Denotacja (zakres, ekstensja)

• Zbiór wszystkich desygnatów (obiektów), do których dana nazwa się odnosi
• Odpowiada na pytanie: "Co ta nazwa oznacza/wskazuje?"
• Przykłady:
• Denotacja nazwy "filozof" to zbiór wszystkich filozofów
• Denotacja nazwy "rzeka" to wszystkie rzeki na świecie
• Denotacja nazwy "kryminolog" to wszyscy kryminolodzy

Konotacja (treść, intencja)

• Zespół cech pojęciowych przypisywanych obiektom oznaczonym przez nazwę
• Odpowiada na pytanie: "Co ta nazwa znaczy? Jaką treść niesie?"
• Przykłady:
• Konotacja nazwy "filozof": człowiek uprawiający filozofię, poszukujący mądrości, kochający mądrość
• Konotacja nazwy "kryminolog": osoba badająca zbrodnie w ujęciu interdyscyplinarnym, poszukująca odpowiedzi na pytania w zakresie zbrodni

Wkład historyczny:

• John Stewart Mill wprowadził pojęcia denotacji i konotacji (ang. denotation i connotation)
• Gottlob Frege rozwinął koncepcję, wprowadzając terminy bedeutung (odniesienie) i sin (sens)

4. Operacje na nazwach

Generalizacja

• Poszerzenie zakresu nazwy poprzez usunięcie części treści (cech konstytutywnych)
• Gdy zmniejszamy konotację, zwiększa się denotacja
• Reguła: im bardziej ogólna treść (mniej cech), tym większy zakres

Specyfikacja

• Proces odwrotny do generalizacji - zawężenie zakresu przez dodanie cech

---

Ważne: Teoria nazw stanowi fundament semantyki logicznej i jest kluczowa dla poprawnego formułowania wyrażeń i zdań w języku formalnym.

logika_w #sem02 #wyklad #logika