Empiryzm i Filozofia Oświecenia

I. Empiryzm Brytyjski

A. Charakterystyka ogólna

• Główna teza empiryzmu: "Nie ma wiedzy bez doświadczenia"
• Rozwój głównie w Wielkiej Brytanii (w przeciwieństwie do racjonalizmu kontynentalnego)
• Korzenie sięgające średniowiecza (Roger Bacon)
• Centrum rozwoju: Royal Society (brytyjska Akademia Nauk)

B. John Locke - główny przedstawiciel

Kluczowe elementy filozofii Locke'a:

1. Źródła poznania:

2. Sensation (postrzeżenia zmysłowe)

3. Reflection (refleksja wewnętrzna)

4. Umysł jako "niezapisana karta" (tabula rasa)

5. Innowacje w stosunku do poprzedników:

6. Wprowadzenie elementów psychologicznych

7. Skupienie na epistemologii
8. Badanie rozwoju rozumu

9. Subiektywne podejście do doświadczenia

10. Teoria refleksji:

11. Koncepcja "zmysłu wewnętrznego"

12. Bezpośrednie doświadczanie faktów wewnętrznych
13. Hierarchia: postrzeżenia zmysłowe → refleksja

II. Epoka Oświecenia

A. Główne cechy epoki

Cztery kluczowe pojęcia:

1. Rozum - podstawa poznania i wartości
2. Wolność - zasada działania człowieka
3. Postęp - rozwój nauki i społeczeństwa
4. Oświecenie - krytyka zastanych poglądów

B. Filozofia Leibniza

Monadologia - główna teoria:

1. Charakterystyka monad:

2. Niepodzielne jednostki o naturze duchowej

3. Obdarzone siłą wewnętrzną

4. Zdolne do ruchu, działania, poznawania i pożądania

5. Hierarchia monad (od najniższej do najwyższej):

6. Monady proste (ciała nieorganiczne)

7. Monady żywe (rośliny)
8. Dusze zwierzęce
9. Dusze rozumne (ludzie)
10. Monada doskonała (Bóg)

III. Kluczowe pojęcia do zapamiętania

Należy zapamiętać:

1. Empiryzm - kierunek filozoficzny uznający doświadczenie za źródło poznania
2. Sensation i Reflection - dwa rodzaje doświadczenia według Locke'a
3. Monada - podstawowa jednostka bytu w filozofii Leibniza
4. Cztery filary Oświecenia: rozum, wolność, postęp, oświecenie

Podsumowanie

Empiryzm brytyjski i filozofia oświecenia stanowią fundamentalne kierunki w rozwoju nowożytnej myśli filozoficznej, kładąc nacisk na doświadczenie jako źródło wiedzy oraz rozum jako narzędzie poznania. Teorie Locke'a i Leibniza znacząco wpłynęły na rozwój epistemologii i metafizyki.

Nietzsche i Filozofia Życia

I. Friedrich Nietzsche - wprowadzenie

A. Charakterystyka ogólna filozofii Nietzschego

• Przedstawiciel filozofii życia
• Krytyk tradycyjnej moralności i religii
• Główne dzieła: "Tako rzecze Zaratustra", "Poza dobrem i złem", "Z genealogii moralności"

B. Kluczowe koncepcje

1. Nihilizm i śmierć Boga:

2. Słynna teza "Bóg umarł"

3. Krytyka wartości chrześcijańskich
4. Przewartościowanie wszystkich wartości

Przykład: Odrzucenie tradycyjnej moralności na rzecz nowych wartości życiowych

1. Nadczłowiek (Übermensch):

2. Ideał człowieka przyszłości

3. Cechy nadczłowieka:
   • Samostanowienie
   • Twórczość
   • Afirmacja życia
   • Wola mocy

Definicja: Nadczłowiek to istota, która przekracza ograniczenia ludzkiej natury i tworzy własne wartości

1. Wola mocy:

2. Podstawowa siła napędowa życia

3. Dążenie do rozwoju i dominacji
4. Aspekty woli mocy:
   • Biologiczny
   • Psychologiczny
   • Społeczny

Wyjaśnienie: Wola mocy nie oznacza tylko fizycznej dominacji, ale przede wszystkim samodoskonalenie i przekraczanie własnych granic

1. Wieczny powrót:

2. Koncepcja cykliczności wszechświata

3. Test egzystencjalny
4. Pytanie kluczowe: Czy chciałbyś przeżyć swoje życie dokładnie tak samo nieskończoną ilość razy?

C. Krytyka moralności

1. Moralność panów i niewolników:

2. Moralność panów:

   • Aktywna
   • Twórcza
   • Afirmująca życie

3. Moralność niewolników:

   • Reaktywna
   • Resentymentalna
   • Negująca życie

4. Genealogia moralności:

5. Badanie pochodzenia wartości moralnych

6. Krytyka pojęć dobra i zła
7. Resentyment jako źródło moralności niewolniczej

II. Wpływ na współczesną filozofię

A. Dziedzictwo Nietzschego

• Wpływ na egzystencjalizm
• Postmodernizm
• Psychologię głębi

B. Główne interpretacje

• Perspektywizm poznawczy
• Krytyka metafizyki
• Filozofia życia

III. Kluczowe pojęcia do zapamiętania

Należy zapamiętać:

1. Wola mocy - podstawowa siła napędowa życia i rozwoju
2. Nadczłowiek - ideał człowieka przyszłości
3. Wieczny powrót - koncepcja cykliczności wszechświata
4. Przewartościowanie wszystkich wartości - projekt filozoficzny Nietzschego
5. Moralność panów i niewolników - dwa typy moralności

Podsumowanie

Filozofia Nietzschego stanowi radykalne przewartościowanie tradycyjnej filozofii i moralności. Jego koncepcje:

• Kwestionują zastane wartości
• Proponują nową wizję człowieka
• Wpływają na rozwój współczesnej myśli filozoficznej
• Stawiają pytania o naturę moralności i sens życia

Znaczenie dla współczesności:

• Krytyczne podejście do tradycji
• Indywidualizm
• Pluralizm wartości
• Afirmacja życia i rozwoju osobistego

Praktyczne zastosowanie: Filozofia Nietzschego może służyć jako narzędzie do:

• Krytycznej analizy własnych przekonań
• Rozwoju osobistego
• Kwestionowania zastanych norm i wartości
• Poszukiwania autentycznego sposobu życia

filozofia_w #sem01 #wyklad #filozofia