I. Wprowadzenie do filozofii starożytnej
A. Etymologia słowa "filozofia"
- Pochodzenie: z połączenia greckich słów fileo (kochać/być przyjacielem) i sofia (mądrość)
- Znaczenie: umiłowanie mądrości
- Pierwsze użycie: przypisywane Pitagorasowi w rozmowie z tyranem Leonem
B. Metafora Pitagorasa o życiu ludzkim
- Porównanie życia do igrzysk olimpijskich:
- Uczestnicy zawodów (szukający sławy)
- Handlarze (szukający zysku)
- Obserwatorzy/filozofowie (szukający prawdy)
II. Narodziny filozofii w dwóch ośrodkach
A. Jonia (obecna Turcja)
- Milet:
- Tales
- Anaksymander
- Anaksymenes
- Efez:
- Heraklit
- Charakterystyka:
- Podejście empiryczne
- Metoda indukcji jońskiej
- Obserwacja natury jako punkt wyjścia
B. Magna Grecja (południowa Italia)
- Krotona:
- Centrum działalności Pitagorasa
- Stowarzyszenie pitagorejskie
- Charakterystyka:
- Podejście spekulatywne
- Nacisk na matematykę i muzykę
- Koncepcja metempsychozy (reinkarnacji)
III. Główne problemy wczesnej filozofii
A. Spór o arche (zasadę świata)
Definicja arche według Arystotelesa:
- Początek/źródło wszystkich bytów
- Podpora bytów
- Cel/kres bytów
B. Koncepcje poszczególnych filozofów
1. Tales z Miletu
- Arche: woda
- Uzasadnienie:
- Związek z życiem
- Wszechobecność wody
- Hylozoizm (materia jest ożywiona)
2. Anaksymander
- Arche: apeiron (bezkres)
- Charakterystyka:
- Nieskończoność ilościowa
- Brak determinacji jakościowych
- Wszechobecność
3. Anaksymenes
- Arche: powietrze
- Teoria przemian:
- Rozrzedzanie → ogień
- Zagęszczanie → woda → ziemia
4. Pitagorejczycy
- Arche: liczba
- Główne założenia:
- Liczba jako zasada i wzorzec
- Harmonia wszechświata
- Związek z muzyką i astronomią
IV. Znaczenie przejścia od mitu do logosu
- Racjonalne wyjaśnianie zjawisk
- Odejście od wyjaśnień mitologicznych
- Początek myślenia naukowego