1. Rodzaje bezpieczeństwa według różnych kryteriów
- a) Kryterium przedmiotowe (czego dotyczy bezpieczeństwo)
- Bezpieczeństwo militarne – ochrona przed zagrożeniami zbrojnymi.
- Bezpieczeństwo polityczne – stabilność systemu politycznego.
- Bezpieczeństwo społeczne – ochrona przed ubóstwem, bezrobociem itp.
- Bezpieczeństwo ekonomiczne – stabilność gospodarki.
- Bezpieczeństwo ekologiczne – ochrona środowiska.
- Bezpieczeństwo informacyjne – ochrona przed dezinformacją i cyberatakami.
- b) Kryterium przestrzenne (zakres terytorialny)
- Bezpieczeństwo globalne – dotyczy całego świata (np. ONZ, NATO).
- Bezpieczeństwo międzynarodowe – obejmuje współpracę państw.
- Bezpieczeństwo narodowe – odnosi się do konkretnego państwa.
- Bezpieczeństwo lokalne – dotyczy społeczności lokalnych (np. miasta).
- c) Kryterium sposobu zorganizowania
- Bezpieczeństwo wewnętrzne – stabilność i porządek w państwie.
- Bezpieczeństwo zewnętrzne – ochrona przed zagrożeniami z zewnątrz.
2. Definicje różnych rodzajów bezpieczeństwa
- Bezpieczeństwo narodowe – stan, w którym państwo zapewnia obywatelom ochronę przed zagrożeniami.
- Bezpieczeństwo publiczne – porządek i ochrona obywateli przed przestępczością, klęskami żywiołowymi.
- Bezpieczeństwo militarne – zdolność do obrony przed atakami zbrojnymi.
- Bezpieczeństwo ekologiczne – ochrona zasobów naturalnych i środowiska.
- Bezpieczeństwo energetyczne – zapewnienie stabilnych dostaw energii.
3. Bezpieczeństwo publiczne
Stan zapewniający ochronę obywateli przed przestępczością, zagrożeniami terrorystycznymi, katastrofami oraz innymi zagrożeniami wpływającymi na życie społeczne. Za jego zapewnienie odpowiadają m.in. policja, straż pożarna i inne służby.
4. Polska Racja Stanu
Najważniejsze interesy państwa, określające jego suwerenność, bezpieczeństwo, integralność terytorialną oraz rozwój polityczny i gospodarczy.
5. Porządek publiczny
Zbiór zasad i norm regulujących życie społeczne, zapewniających bezpieczeństwo i harmonijne funkcjonowanie społeczeństwa. Jest utrzymywany przez służby porządkowe, takie jak policja i straż miejska.
6. Zagrożenia bezpieczeństwa
- Zewnętrzne – agresja militarna, terroryzm międzynarodowy, konflikty polityczne.
- Wewnętrzne – przestępczość, korupcja, zamieszki społeczne.
- Gospodarcze – kryzysy finansowe, inflacja, brak surowców.
- Środowiskowe – katastrofy naturalne, zmiany klimatyczne.
- Cyberzagrożenia – ataki hakerskie, dezinformacja.
7. Kierowanie obronnością państwa
Proces zarządzania strukturami obronnymi państwa, obejmujący przygotowanie sił zbrojnych, organizację systemów obronnych i reagowanie na zagrożenia.
8. System obronny państwa
Zespół działań, środków i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe, w tym:
- Siły Zbrojne RP
- Organy administracji państwowej
- Systemy zarządzania kryzysowego
- Infrastruktura krytyczna
9. Naczelne organy kierowania obronnością w czasie pokoju
- Prezydent RP – zwierzchnik Sił Zbrojnych.
- Rada Ministrów – kieruje polityką obronną państwa.
- Minister Obrony Narodowej – odpowiada za siły zbrojne.
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (BBN) – doradza prezydentowi w kwestiach bezpieczeństwa.
10. Trójpodział władzy
- Władza ustawodawcza (Sejm i Senat) – tworzy prawo.
- Władza wykonawcza (Prezydent, Rada Ministrów) – realizuje prawo.
- Władza sądownicza (sądy i trybunały) – interpretuje i egzekwuje prawo.
11. Funkcje Sejmu
- Ustawodawcza – uchwalanie ustaw.
- Kontrolna – kontrola rządu i instytucji państwowych.
- Kreacyjna – powoływanie i odwoływanie urzędników państwowych.
12. Uprawnienia Prezydenta RP
- Zwierzchnik Sił Zbrojnych.
- Powoływanie rządu i sędziów.
- Weto ustawodawcze.
- Reprezentowanie Polski na arenie międzynarodowej.
13. Fazy zarządzania kryzysowego
- Zapobieganie – działania prewencyjne (np. plany ewakuacyjne).
- Przygotowanie – szkolenia, tworzenie procedur reagowania.
- Reagowanie – działania operacyjne w trakcie kryzysu.
- Odbudowa – likwidacja skutków kryzysu, analiza błędów.
14. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB)
Organ zajmujący się analizą zagrożeń i koordynacją działań kryzysowych w Polsce.
15. Rada Gabinetowa
Organ doradczy zwoływany przez Prezydenta RP w sytuacjach nadzwyczajnych, składający się z członków Rady Ministrów.
16. Stany nadzwyczajne
- Stan wojenny – wprowadzany w przypadku zagrożenia suwerenności państwa.
- Stan wyjątkowy – stosowany w sytuacjach zagrożenia porządku publicznego.
- Stan klęski żywiołowej – ogłaszany w przypadku katastrof naturalnych.
17. Stan wojny
Formalne ogłoszenie konfliktu zbrojnego przez państwo. W Polsce decyzję podejmuje Sejm na wniosek Prezydenta RP.
18. Czas wojny
Okres działań wojennych, w którym obowiązują specjalne przepisy dotyczące mobilizacji, gospodarki i administracji.